لحظه تحویل سال:1 فروردین1390ساعت2 و50 دقیقه و 45 ثانیه

«عيدباستاني ،سال روز ِزندگي،برهمگان فرخنده باد!»

«زين گذر كن؛ اي پدر! نوروز شد!      خلق از خلّاق،خوش پد فوز شد!

باز آمد آبِ جان در جوي ِ ما !            بازآمد شاه ما در كويِ ما !

مي خرامد بخت و دامن مي كشد!   نوبت توبه شكستن  مي زند!

 توبه را بارِ دگر سيلاب برد !             فرصت آمد؛ پاسبان را خواب  برد!

 هر خماري  مست گشت و باده خورد! رخت را امشب گرو خواهيم كرد!

زآن شراب ِلعلِ جانِ جان فزا ،              لعل اندر لعل اندر لعل ِما !

باز خرم گشت مجلس  دل فروز !          خيز دفع ِچشمِ بد، اسپند سوز!

نعره يِ مستان خوش مي آيدم !          تا ابد، جانا !چنين مي بايدم!...

گر ز زخمِ خار ،تن، غربال شد!             جان وجسمم گلشنِ اقبال شد !

تن به پيشِ زخمِ خارِ آن جهود              جانِ من، مست وخراب آن ودود!

بويِ جاني، سوي ِجانم مي رسد !       بويِ يار ِمهربانم مي رسد! »     

           «عيدباستاني ،سال روز ِزندگي،برهمگان فرخنده باد!»

گزارشی از تیره های باستانی ایران

      در «اوستا»،«ايران ويچ» جاي سردي بوده است .غارت گران «آشوري» در فصل برداشت محصول، به روستا هاي آن جا حمله مي كردند. روستاييان بي دفاع هم مقداري از دارايي و فراورده هايشان را در ماه هايي از سال  در روستا به جا مي گذاشتند وخود به كوه ها پناه مي بردند. تا پس از غارت دوباره برگردند. كوچندگان «آريايي ِ» ماهر در سواركاري نيزچون بايد از گله هاي خود نگهباني مي كردند متحمّل آسيب هاي سختي مي شدند وسران «پارسي» و«مادي» آن ها در بند مي افتادند.سرما و يورش ها سبب كوچ مادها به مناطقي ميا ن«هگمتانه»(جاي گرد آمدن=همدان امروزي) و «تبريز» وپارسي به  به «مازندران» تا «قفقاز»(جنوب باختري درياچه ي« اردلان=ايران مقدّس»)شد.

       سرانجام تيره هاي به جان آمده ي ايران دريافتند كه براي زندگي آرام وصلح آميز بايد نيرومند بود؛ بنابراين  به فكر ايجاد تمركز افتادند. نخستين گردهمايي سران تيره هاي ماد درشهر ِهگمتانه ديا اكو را براي پادشاهي انتخاب كرد. پس از او«هووخشتر» با شكستِ آشوريان ،پايه هايِ تمدن ِ بزرگ ايران را گذاشت.

 

ادامه نوشته

نگاهِ فردوسي و شاه نامه به انسان

          نگاهِ فردوسي و شاه نامه به انسان اين است كه انسان بعد از خدا همه كاره يِ جهان هستي است و تمامِ ِشاه نامه هيچ نيست جز بازگفتِ تعاملاتِ انسان و خدا. رويدادهاي شاه نامه در حقيقت، مشاركتِ تدبير و تقدير در تحقق ِپديدارهاي ِجهان است. دكتر« قدم علي سرامي»

پیام تسلیت

از شمار دو چشم، یک تن کم

از شمار خرد، هزاران بیش....

      درگذشت غم انگیز ادیبِ فاضل، محققِِ عالم،مصحح توانا،نسخه شناس و متن پژوهِ کم نظیر،و ایرانشناسِ نادره کار، استاد ایرج افشار-تغمدالله بغفرانه- بر همه ایرانیان و ایران دوستان تسلیت باد.

 

ادامه نوشته

فرامرز و تدفینِ رستم

فرامرز و تدفینِ رستم

گـشـاد آن مـیـان بستـنِ پـهلوی      بـرآهـیـخت زوجـامـه یِ خسروی.

نخستین بشستندش از خـونِ گـرم  بـرویـال و ریـش و تـنـش نرم نرم؛

همی عـنبر و زعـفران سـوخـتـند   هـمـه خسـتگی هـاش  بـردوختند.

همی ریخت بر تـارکش بـر،گــلاب   بـگـسترد  بـر تـنش کـافـورِ نـاب.

 بـه دیـبـا تـنش را بـیـاراستـنـد  ازآن پس گل و مشک ومی خواستند.

کـفـن دوز بـروی بـبـاریـد خـون  بــه شــانـه زد آن ریشِ کافورگون.

 نبد جا تـنش را هـمی بـر دو تخت   تــنـی بـودیـا سـایه گستردرخت؟

یـکی نـغـزتـابوت کـردنـد سـاج      بـرو مـیـخِ زریـن و پـیـکر ز عـاج ؛

هـمه درزهـایش گـرفتـه بـه قیـر     بـرآلـوده بـر قـیـر مـشک و عـبیر ...

بـه ده روزو ده شب بـه زابل رسید   کـسش بـر زمـین بـرنـهاده نـدیـد ...

بـه بـاغ اندرون دخمه ای  ساختند   ســرش را بـه  ابـر انـدر افروخـتند.

بـرابـر نـهادنـد زریـن دوتـخـت         بـرآن،خـوابنیده گـوِ نـیک بـخـت.

هـرآن کس کـه بود از پرستندگان    ازآزاد  و از پــاک دل بــنــدگـان؛

همی مـشک بـا گـل  بـرآمیختند      بـه پــایِ گــوِپـیـلـتن ریـخـتند.

همی هـرکسی گفت که ای نـام دار: چــرا خـواسـتی  مشک و عنبر نثـار ...

کـنون شـادباشی به خـرم بهشت  کـه یـزدانـت از داد و  مردی سرشت!

درِدخـمه بـستند و گـشتند بــاز    شـد آن نــام ورشـیــرِگـردن فـراز.

چـه جـویی همی زین سرایِ سپنج   کـه ازآغـاز رنـج است و فـرجام رنـج.

بـریـزی بـه خـاک ار همـه آهـنی       اگـر دیــن پـرسـتی ورآهـرمـنـی.

تـو تـا زنده ای سویِ نیکی گــرای     مگر کـام یـابی بـه دیگرسرای.

                                                   (همان ،همان ؛ 336تا 338)

مولوی در ده جغدان(2)

     مولوی در ده جغدان

    ازديدگاه «مولوی» حركتِ همه ي مخلوقات  از جمله انسان، دوري وتسلسلي است و همه در كار سپردن راه نقص تا كمال اند.

 «همه هستند سرگردان چو پرگار؛         پديد آرنده ي خود را طلب كار.»

      در سپردن ِ اين راه ، به همان اندازه كه پندِ روشنِ بيروني بر برخوردار از روشناي دروني ،رسانا ي طاعت است چنان كه «اگر در چشم، روشنايي نباشد البته نورِ آفتاب  سود ندارد»؛ بر محروم از آن روشني دروني  نيزموجبِ  معصيت وعصيان گري است والبته آن طاعت و اين معصيت ،مشيَت الهي است. همه بايد به ياد داشته باشيم كه پس از مليونها سال راهپيمايي ،هنوز در راهيم هنوز پويان وجويانيم. اما با وجود اين كه هيچ فردي ،هيچ اجتماعي،هيچ فرهنگي وهيچ مدنيَتي هنوز به منزل نرسيده است همگي گمان مي كنند كه حقيقت را دريافته اند. مولوي حال ما آدميان را چون حال  افلاك سرگرداني وجستجو گري  مي داند:

«چرخ سرگردان كه اندر جستجوست؛  حال او چون حال فرزندان اوست.»

     «اسيری لاهيجي» ،شارحِ گلشنِ راز، كه خود شيفته يِ مولوي است،هدفِ خلقت را جستجو گري مي داند ومي گويد گفتگو را رها كنيد؛زيرا هنوز جستجو، پايان نپذيرفته است.

«خلقت عالم براي جستجوست؛      حال او چون حال فرزندان اوست.»

«در ره عشقش گذر از گفتگو؛         چستجو كن! چستجو كن! چستجو !»

«زاد راه عشق جانان جستجوست؛   جستجو آرد تو را تا وصل  ِدوست.»

ادامه نوشته

مولوی در دهِ جغدان1

بازِ سلطان است زآن جغدان به رنـج ؛    در حدث، مدفون شده است آن زفت گنج.

جــغـــدها بــر بِِِِِــــــاز استم مي كنند؛      پــــر وبــــالـــش بي گــنـــاهي مي كننـد.

جرمِ او اين است كه او باز است وبس؛   غـــيرِ خوبي جرمِ يــوســــف چيست پس؟ 

جـــــغــــد را ويـــرانـه باشد زاد وبود؛    هــستــشان بر بــاز زآن خشـم ِجـــهـــود.

كــه چــرا مي يـــاد آري زآن ديـــــار؛     يــــا ز قــــصــر وســاعــدِ آن شـهريار؟

در دهِ جـــغـــدان، فـــضولي مي كــني؟    فـــتــنــــه و تــشويـش درمي افـــكنـي ؟...

وهـــــم و ســودايي در ايــشان مي تني؛   نـــــام ِايــــن فــردوس ويــران مي كني.

بــــــر ســرت چندان زنيم اي بد صفات،   كـــــه بگويي تـــرك ِشـيـد و تـرهـات.

 پيشِ ِمشرق چـــار ميخش مي كنـــنــد؛    تــن بـرهـــنـه شـاخ ِخـــارش مي زنـند.

ازتنش صد جاي خـــــون بــر مي جهد؛ اواحــــــــــد مي گويد وتـــن مي زنــد...                                                                                               (دفترشش،بیت۹۵۵تا۹۶۶)

  

ادامه نوشته

مثل ها و دستان هایی از زبانِ رستم

مثل ها و دستان هایی از زبانِ رستم

1-خطاب به «الکوس» که در شرفِ غلبه بر «زواره» است می گوید:

بدو گفت رستم که چنگالِ شیر                 نپیموده ای زان شدستی دلیر. (همان  ج2؛165)

     رستم در پاسخ به توس که به او طعنه یِ ضربه يِ گرزِ «هومان» را زده می گوید:

عمـودی که کوبنده هـومان بود                توآهن مخوانش که موم آن بود. (همان ،ج 3؛190 )

2- خطاب به شاهِ هاماوران که به نیرنگِ دختر دادن، کاووس را اسیر کرده :

نه مردی بود چاره جستن به جنگ !          نرفتـن به رسمِ دل آور پـلنگ،

 که در جـنگ هرگز نسازد کـمـین           اگـر چـندباشد دلش پرزکـین. (همان، ج 2؛ 139)                                                                                                                                                                                            

3-خطاب به «اشک بوس» که به او طعنه ی بی اسبی را زده می گوید:

پـیـاده بـه از چون تو پانصد سوار           بـدین روز و این گردش روزگـار. (همان ،ج 4؛ 195)

4-خطاب به «الوای » (نیزه دارِ خود)  پیش از نبردِ الوای با کاموس:

مشو غـرق ز آبِ هنرهای خویش             نـگه دار بر جای گه پـایِ خویش

چـو قـطره بـرِ ژرف دریـا  بـری             بـه دیوانـگی مـاند ایـن داوری. (همان ،ج 4؛204 )

5- خطاب به کاموس که کمندش  را رشته ي شصت خم گفته و دمیدن و غرولند رستم را به سخره گرفته:

چنین پاسخ آورد رستم که شیـر             چـو نـخجیر بـیند بغـرّد دلـیر. (همان ،ج4؛205)

6-خطاب به «پیرانِ» ویسه که خواستارِ ترک جنگ شده است:

پلنگ این شناسد که پیکار و جنگ        نه خوب است وداند همی کوه وسنگ.(همان ،ج4؛ 224)                                                                                                             

 

ادامه نوشته

نگاه قهرمان پاک بین

«سخت گيري به جهان جان من از ناداني است.

                                         عاقل آن است كز اين مرحله آسان گذرد.

                                          ***                                                              

از بد منشان اميدواري غلط است .  با آدم سفله بردباري غلط است .   

زشت است ملاطفت نمودن با غير   چندان كه به شوره كشت كاري غلط است. 

                                                  ***

 اين ذلَت و افتضاح و خواري تا كي؟    با ظلم زمانه بردباري تا كي؟

 مردم همه در هوا مسافر گشتند       ما را غم ننگ خر سواري تا كي؟»

                                                  ****

علاجي كن كه ديگر خرنباشي.      كشيدن بار را در خور نباشي .

 وگر نه تا تو خر هستي به ناچار     چه من چه ديگري از تو كشد بار.

                                                                                                 

نیایش ها و خدایِ رستم

       نیایش ها و خدایِ رستم

           «قومِ ما بزرگ ترین نیایش و ستایش را جشن می دانسته است وبزرگ ترین آفرینش را شادی »⁴². اگر رستم خطاب به اسفندیار هزاران گوهرِ شاه وار و به سپاهیانِ ایران در برابرِ تجاوزِ خارجی علاوه بر پرداختِ درم ، وعده یِ تاج و گوش وار می دهد ، در یک کلام اگر شادی را می خواهد ، همه برایِ تن به بندگیِ غیر ندادن و ایجادِ امنیَت و آبادی است⁴³.

او درتمامِ نیایش ها،افزون برزور و فر،دانشِ خودرا از دادگر می داند ؛وبه پشتیبانیِ این باور،پیروزِ هرنبردی؛حتّی در نبرد با مرگ، سپاس گزار و شاد از خالق است ؛ و فاتحانه کوبنده یِ دروازه یِ مرگ است:

کس انـدر جهان جـاودانه نـماند               زگـردون مـرا خـود بهانه نماند.

درِمـرگ را آن بـکـوبد کـه پـای                 بـه اسپ اندر آرد بجنبد ز جای.

اگـر سـال گـشتی فزون از هـزار             همین بود خواهد سر انجـامِ کار ...

 هـمـه مرگ را ییم ، پـیروجـوان               بـه گیـتی نماند کسی جـاودان. (همان،ج 2 ؛ 231)                                                                                                                                               

        خداوند از نظرِ رستم برتر از آشکار و نهان و گردشِ روزگاراست .خدایِ رستم ،پروردگاري جهان دار و بینا، ،حامیِ دادگر ، داورِ داد و پاک ،دادارِ هور ،فزاینده یِ دانش و فرّ و زوروآفریننده یِ ماه و تیر است. ⁴⁴با چنین خدایی بی واسطه و صمیمانه و بدونِ هراس سخن می گوید و همه را به آن فرا می خواند:

 پس از فتحِ شهرِ« بی داد» :   

تهمتن بیامد سر وتن بشست            به پیشِ جهان دار آمد نخست.

زپـیروزگشتن نیـایش گرفت               جهان آفرین را ستایش گرفت.

بـه ایـرانیان گفت بـا کردگار                  بیـامد نـهانی هـم از آشـکار.

بـه پیـروزی اندر نیایش کنید                 جـهان آفرین را ستایش کنید. (همان  ج4؛ 275)                                                                                  

پیمان

پیمان³⁹

       هرچند رستم در پاس داشتِ پیمان و راستی ،در خطابه هایی به کاووس،کی خسرو،گیو،سپاهیانِ ایران،اسفندیار، سیمرغ و گشتاسپ ، موضع گیری کرده ، بی تفاوت نمی ماند ؛ برایِ نمونه، خطاب به کی خسرو هشدار می دهد مبادا با نیایِ مادریِ خود (افراسیاب) پیمانِ ریاکارانه ببندد:

  چو پیـمانِ  یـزدان کنی بـا نـیا              نـشایـد کـه در دل بود کیمیا⁴⁰  ( همان، ج 5 ؛ 328 )                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               

اما فریفتنِ سهراب، اسفندیار ، پیرانِ ویسه ، منیژه، اکوان دیو و سفارش به فریـبِ زمان جستن به توس در نبردِ «هـمـاون» همگی مؤیّدِ آن است که حینِ جنگ ، رستم عملاً  جوازِ گشودنِ قفل هایی راکه فقط با این نوع کلید باز می شوند،داده است.

او برایِ آزادسازیِ بیژن خطاب به کی خسرو می گوید:

کـلیـدِ چنین بنـد باشد فریب      نـه هنگامِ گرزاست وروزِنهیب. (همان، همان ج 5؛ 56)                                                                                                           

و سفارشش به توس در نبردِ «هماون» با روانه کردنِ فریبرز چنین :

بگویی که در جنگ تندی مکن    فریبِ زمان جوی و کندی مکن⁴¹ ( همان ،ج 4؛159)                                                                                                                                                        

شايد به همين خاطر«شنگلِ» هندی ایرانیان رابي وفا و ناراست مي خواند:

دلِ پـارسـی بـاوفـا کـی بـود؟       چو آری کـند رایِ او نـی بـود. ( همان  ج 7؛ 437)                                                                                                                      

 

پای بندی به نام

پای بندی به نام

          یکی از دل پذیرترین منش هایِ رستم،این آموزه یِ اخلاقی است:«تو بدی نکن»؛مطمئناً روزگار،بدخواهانِ بدکردار را می پیچاند.برایِ این که مصدرِ ایجاد ناملایمات و مشکلاتِ روحی و روانی نباشید باید به خود و دیگران فرصت دهید. اما همان گونه که پیش ازاین گفتیم این فرصت ها نباید منجر به زبون گیری،ناتوان انگاری و«کژتابی »[i] شود.

          رستم به برادرِ خود،«زواره»،که به او اعتراض می کند که پس از قتلِ اسفندیار،چرا متعهّدِ نگاه داریِ فرزندِ او(بهمن) شده و«مار در آستین می پرورد»پاسخ می دهد:

 من آن برگزیدم که چشمِ خرد       بدو بنگرد «نام» یاد آورد.

 گراو بد کند پیچد از روزگار.          توچشمِ بلا را به تندی مخار.ج6؛ 313

         خاراندنِ چشم بلادیده و مجروح ، آن هم به تندی، چه پیش می آورد؟ پیروِ همین اندیشه درشفاعت از«گرگینِ میلاد» به کی خسرو می گوید:                                                         

اگر بد سگالید ، پیچد همی؛              فداکردنِ جان بسیجد همی ....

هرآن کس که گردد زراهِ خرد،          سرانجام پیچد زکردارِ خود.ج 5؛ 59

 

ادامه نوشته

« زاينده رود بي آّب»

    « زاينده رود بي آّب»

  ما در کشور خود با دو نوع تاریخ روبرويیم. تاریخ ناظر به خاک و تاریخ ناظر به قوم. ناظر به خاک آن است که اقوامی از چند هزار سال پیش در سرزمینی که بعد «ایران» نام گرفت ساکن بوده اند که «بومی» ها خوانده می شوند.

      ناظر به قوم، از زمانی آغاز می شود که آریايی ها به این سرزمین روی آوردند، و با بومیان درآمیختند. چندی بعد نخستین سلسلۀ منسجم به نام «ماد» تشکیل گردید و این حدود هفتصد سال پیش از میلاد بود.

از آن زمان به این سو ما با نوعی ادامه ي تاریخی روبرويیم که تحت سه عامل شکل گرفته است:

1-    جغرافیا؛ یعنی موقعیّت مکانی این کشور. مهم ترین عاملی که ماهیّت ایرانی را رقم زده است، جغرافیای اوست: حایل میان شرق و غرب.

2-    تاریخ؛یعنی حوادثی که بر سر ایران گذشته و آن هم تا حدّ زیادی تأثیر گرفته از جغرافیا بوده است.

3-    اقلیم؛ یعنی آب و هوا که گرایش به کم بارانی دارد.

        ایران از آغاز تکوین خود، دو خصوصیّت به هم زد: یکی آن که دفاع گر شد. از آنجا که در معرض هجوم قرار داشت، می بایست همواره آماده ي دفاع جدّی باشد. دوم آن که به علّت موقعیّت جغرافیايی خود تمدّنش تلفیقی گشت؛یعنی در معرض داد و ستد فرهنگی قرار گرفت. در دوران بعد از اسلام، ایرانی ارزش های اسلامی و ایرانی را در کنار هم نشاند. این است که تشیّع در میان شاخه های اسلام، از همه بیشتر رنگ ایرانی دارد و عرفان که بدنه ي دیگری از تفکّر دینی است، در ایران بیشتر از هر نقطه ی دیگر جا خوش کرده است.

       از بنی امیّه به بعد میان وعده ی دین و حقیقت دین فاصله افتاده بود. حتّا شیوع فساد و ظلم به نام دین تمام می شد و دنیاداری محور بود. به همین سبب ادبیّات فارسی سرشار است از شکایت از ریا و دورنگی، و «حافظ» شیرازی سرحلقه ي این شکایت گران است که با لحنی نگران می گوید:« آتش زهد و ریا خرمن دین خواهد سوخت.»اگر ایرانی در دوران بعد از اسلام آن همه به جانب شعر رانده شده است، علّت اصلیش ناهمواری زندگی و نابکاری حکومتگران بوده است. مردم امیدوار بودند که از طریق کلام موزون، آسمان را به چاره جويی فرا خوانند.

      از آ ن جا که جامعه بی حساب و ناامن بوده، آن همه مبالغه و تملّق و ستایش قدرت، در ادب فارسی راه یافته، و به محاوره ي روزمرّه ي مردم هم سرایت کرده است. از صد سال پیش به این سو، یک عامل سوّمی هم اضافه شده است و آن تجدّد غربی است که به همراه صنعت وارد ایران شد. مشروطه نیز یک نهاد اروپايی بود که از این طریق خواستند نظام خودکامه ي شاهی را مهار کنند.

     بدین گونه سه عنصر در کنار هم قرار گرفتند. ارزش هاي اسلامي، ایراني و تجدّد. این جاست که موضوع شناخت مطرح می شود و این سؤال پیش می آید که ایرانی کیست؟ چه دارد و چه ندارد، و چه می خواهد؟

ادامه نوشته

ستیز

ستیز                                               تـو بـر راهِ مـن بـر، سـتـیزه مریز،

                                                      که  من  خود یکی  مایه ام  در  ستیز (همان، همان ؛242)

         موضعِ رستم پیش ازهر نبردغالباً جلوگیری از آغاز آن  و تابعِ اقدامِ طرفِ متخاصم است؛ غالباً توپ رادر زمین حریف می اندازند تا  او چگونه  بازی  کند؟  دراین حال از توانِ خود برایِ تدافع بهره می گیرد؛ دستی را برای قدرت نمایی   نمی فشارد مگر این که دستش را بیفشرند ، خشم نمی گیرد مگر بر حریفی که در رویاروی با او خشم را بر گزیده باشد³⁰و البته در مقامِ اعمالِ خشم:

 «پــدروار بـادرد جـنـگ آورد              جـهـان بـر جهان دار تنگ آورد.»(همان، ج 4 ؛ 219

 صرفِ نظر از موردی که رستم، کی خسرو را برای باژ خواهی و تسلیمِ مردم ِشهرِ مجاورِ زابل بر می انگیزد و خود را آغاز گرِ آن جنگ می شناساند:

 چـنین گـفت رســتم به شاهِ زمین                 کــه ای نــام بـردارِ بـا آفــرین.

 بــه زاولــستان دریـکی شهربـود                 که ازآن بـوم و بـرتـور رابـهر بود.

 کنـون شـهریاری به ایران تو راست                تنِ پیل و چنگالِ شیران تـوراسـت.

 یـکی لشکـری بـایـد اکنون بزرگ                  فـرسـتاد بـا پـهـلـوانی ستـرگ،

اگــر بـاژ نـزدیـکِ شـاه آورنــد   وگــرسـر بـدیـن بـارگاه آورنـد. ( همان،همان؛ 23و24)                                                                                                                           

      درسایرِ موارد، رستم را آغاز گرِ جنگ و ستیز نمی بینیم . هر چند  حینِ جنگ برایِ ارعابِ دشمن و تشفّیِ خود  وایرانیان سرازتنِ هم نبرد جدامی کند؛ مخالفِ ترک مخاصمه یِ کی قباد با افراسیاب است و به «سرخه» پسرِ افراسیاب، همان اسیرِ بی گناه وجوانِ هم سن و سالِ سیاووش،رحم نکرده،دستورِ ذبحِ او را می دهد؛  فرمانِ قتلِ دسته جمعیِ «کاموس» را صادر می کند³¹ و جایِ دیگر دستورِ سرکوبِ مقاومتِ مردمِ مخالفِ اشغال گریِ شهرِ چاچ را به توس می دهد³²:

  به گردان چنین گفت رستم  که من                بر این کینه دادم دل وجان وتن...

  به یزد ان  که  تا  در جهان  زنده ام                به کین ِ سیاوش  دل آکـنده ام.

بر آن تشتِ  زرین  کجا   خونِ  اوی                 فرو ریخت ناکار دیـده  گـروی...؛ ( همان، ج 3؛ 173، 172)                                                                                                                                                    

 بفرمود  پس  تا  بـرندش  به دشـت        ابـا  خنـجر و روزبـانـان وتشت،

 به  سانِ  سیـاوش  سـرش  را زتـن       بـبـرّند وکـرکـس بپوشد کـفن...( همان، همان؛180، 181 )

در چنین حالتی حتّا به سپاهیانِ ایران که از مقابلِ دشمن هزیمت گیرند هشدار می دهد :

 بـه جان و سـرِشاه و خورشید و مـاه              بـه خـاکِ سیـاوش بـه ایران سپاه؛

  بـه یــزدانِ  دادارِ جــان آفــریـن                      کـه پـیـروزی آورد بر دشـتِ کین؛

 کـه گـر نــام داران  ز ایـران سـپاه                    هـزیمت پـذیرد بـه تـوران سـپاه؛

ســرش را ز تـن بــر کنم در زمـان                   ز خونـش کـنم جـوی هـایِ روان.  (همان ج 4 ؛ 249 )                                                                                                                                  

ادامه نوشته

بث الشکوا

هر دم دردی از پی دردی ای سال!

با این تن ناتوان چه کردی ای سال؟

رفتی و گذشتن تو یک عمر گذشت

صد سال سیاه برنگردی ای سال!

تمت کلام...

دکتر «اسدي»؛در خرمن كائنات كرديم نگاه، يك دانه محبت است و باقي همه كاه! اما ؛

چه غم داري؟حيات ِدل،زِ دم نيست؛     كه دل در حلقه يِ بود وعدم نيست .

 مخور اي كم نظير انديشه يِ مرگ   اگر دم رفت، دل باقي است؛غم نيست. «اقبال»

                                                ***

گفتند: «شام تيره‌ي محنت به سر شود، خورشيد بخت ما ز افق جلوه‌گر شود.»

گفتند: «پنجه‌هاي لطيف نسيم صبح اندر حريم خلوت گل پرده در شود.»

گفتند: «هست خضري و او رهنماي ماست،  ما را به كوي عشق و وفا راهبر شود.»

گفتند: «بي‌گمان بت چوبين زور و زر   از شعله‌هاي آه كسان شعله‌ور شود.»

گفتند و گفته‌ها همه رنگِ فريب داشت    شاخ فريب و حيله كجا بارور شود؟

                                                                                  «سيمين بهبهاني»

 

ادامه ی روابط سیاسی رستم با حکومت

         می رسیم به حاکمیّتِ لهراسپیان،حاکمیّتی که کینه یِ رستم و خانواده یِ او را از همان اعتراض و مخالفتِ زال با به حکومت رسیدنش بردل دارد و با این که  او با خانواد ه اش طبقِ تصریح فردوسی  در آن سفرِ گشتاسپ به زابل، دینِ زرتشت را پذیرفته و «کشتی »²⁶بسته و «زند»²⁷ آموخته است وحينِ مواجهه با اسفندیار مخالفانِ دینِ جدید را «ناپاک » دین می خواند :

وزو «زنـد» و«کـشـتـی»بـیـاموختند    بـبـستند و آذر بـرافـروختند. (همان،ج 6 ؛ 133)                                                                                                                                             

 سپـاسـم زیزدان کـه بـگذشت ســال          بـدیـدم یـکـی شـاهِ فرخ همال ،

 کـه کـیـن خـواهد از مـردِ ناپاک دیـن            جـهانی بـروبـرکـنـندآفرین.(همان،همان ؛254)                                                                                                                                           

         آن مأمورِ معذور؛یعنی، اسفندیار که کلیدِ بهشت و دوزخ رادر اختیارِ گشتاسپ شاه می داند و خود را سر سپرده یِ او ، حکمِ بازداشتِ رستم را در دست دارد:

بـدانی کـه مـن سـر زفرمانِ شاه                   نتـابم نـه از بـهرِتخت وکـلاه.

 بدو یابم  اندر جهان خوب و زشت                    بـدویست دوزخ بدوهم بهشت . (همان،همان ؛ 269 )                                                                                                                                    

           رستم متهم است²⁸ که : سر از بندگیِ کشیده، یادی از لهراسپ و گشتاسپ نکرده ، نامه ای ننوشته ، به بارگاهِ نام ورِ آنان نرفته ، از آنان کناره گرفته و موجبِ آزردگیِ روحیِ آنان شده است . اما پاسخِ رستم به اسفنديار بهترین و ناب ترین خطابه اي است که در تبیینِ اندیشه هایِ سیاست مداری چون «گشتاسپ» برزبان جاری می شود:

تـو را ســال بـرنـامـد از روزگـار       نـدانــی فــریـبِ بــدِ شـهریار.

تـو یـک تـا دلـی و ندیده جـهان        جهان بان  به مـرگِ تو کوشد نـهان.

گرایدون که گشتاسپ از رویِ بخت        نیابد  همی سـیری از تـاج  وتـخت،

 به   گردِ جـهـان  بـر دوانـد تـو را        بـه هـرسختی ای پـرورانـد تـو را.

 به رویِ زمین  یک سر  اندیشه کرد         خرد چون تبرهوش چون تیشه کرد،

که تا  کیست   اندر  جهان   نام دار        کـجـا سـر نـپـیچانـد  از کـارزار؛

که ازآن نـام ور بـرتـو آیـد گـزنـد        بـمـانـد بدو تـاج و تـختِ بـلند؛

که شاید  که   بر  تاج   نفرین  کـنم          و زین داسـتان خـاک  بالین  کنم. (همان،همان؛286)                                                                                                               

      هرچند این بار، به جایِ رستم ،آن سر سپرده قربانی شد،اما همه می دانیم طرحِ جدیدِ قتلِ او باردیگردردوره یِ حکومتِ بهمن ،پسرِ اسفنديار، به تن ابزاريِ نابرادريِ رستم تحقق مي يابد.     

        در شاه نامه دیگران نیز بر سیاسی بودنِ کینه ورزی و خصومتِ حاکمیّت بارستم تأکید دارند. از جمله : اسفندیار، پشوتن ²⁹،کتایون (مادرِ اسفندیار) همای وبه آفرید(خواهرانِ اسفندیار)، شغاد (نابرادریِ رستم) و رودابه (مادرِ رستم)؛ برایِ نمونه، ابتدا سخنانِ «رودابه»حینِ آزادیِ زال ازبندِ بهمن و بازگشتن به منزل را بشنوید؛سپس سخنِ شغاد را خطاب به رستم:

 ز زنـدان بـه ایـوان گـذر کـرد زال                            بــرو زار بـگـریـست فـرخ همال

  کــه زارا دلــیـرا گــوا رسـتـمـا                              نــبـیـره یِ گــوِ نـام ور نیرمـا!

  تـوتـا زنـده  بـودی کـه آگـاه بـود                             کـه گشتاسپ اندر جهان شاه بـود.

   کـنـون گنـج تـاراج و دستان اسـیر                         پسر(فرامرز)زارگشته زپیکانِ تیـر.

  مبیناد چــشـمِ کـس ایـن روزگـار                        زمین باد بـی تخمِ اسفندیار(همان،همان؛350و351)                                                                                                                                          

تـو چـندین چـه نازی به خون ریختن                   بـه ایـران بـه تـاراج و آویختـن؛

زکابـل نـخـواهـی دگـر بـار سـیم             نه شاهان شوند ازتوزین پس به بیم.(همان،همان؛331)