نگاهی به نگاه شمیسا به ادبیات فارسی

^{آیات:حیوانات}

^{چهار حیوان در «قرآن»:}

^{1-بقر(گاو)،2- نمل (مورچه)،3- نحل(زنبور ِعسل)،و4- عنکبوت.}

^الف)

^{پست ترین جماد،«گِل» وکامل ترین «مرجان»(برزخ)، پست ترین نبات،«خار»،کاملترین«انگوروخرما=عمه ی ِآدم»(برزخ)،پست ترین حیوان،«کرم خاکی» وکامل ترین پیش ازآدم، «نسناس»(برزخ) است.}

^ب)

^بهار:

^{*۱-خورشید در« حمل(بره،انقلاب)» =فروردین(ازار)}         

^{آفتاب آید به ببخشش در بره}

           ^{روی ِگیتی سبز گردد یک سره.«رودکی»}

^{2* خورشید در« ثور(گاو)»       =اردیبهشت (نیسان)}

^{مانا که اندرین مه، عیدی است آسمان را}

            ^{که آهیخت تیغ و آمد بر ِگاو،قرصه یِ خور. «خاقانی»}

^{3*خورشید در«جوزا (دو پیکر)» =خرداد(ایار)}

^{به بالا ز سرو سهی  برتر است.} 

             ^{چو خورشید تابان به دوپیکر است .«فردوسی»}

^{تابستان:}

^{4* خورشید در«سرطان»(خرچنگ،انقلاب) =تیر(حزیران)}

^{ایام به نقصان و تو را کوشش بیشی}

       ^{خورشید به سرطان و تو را پوشش سنجاب!}

                                                       ^{«جمال الدین اصفهانی»}

^{5* خورشید در  «اسد»              =مرداد(تموز)}

^{شمس نزذ اسد رود مدام   روح سوی جسد رود هموار.«خاقانی»}

^{6* خورشید در «سنبله(خوشه)»  =شهریور(آب)}

^{چون زبرجِ شیر،سوی ِخوشه آمدزآفتاب}

   ^{شد به ابراندر نهان،حتّاتورات بالحجاب«معزّی»}

^پاییز:          

^{7*خورشیددر«میزان(ترازو،انقلاب)»=مهر(ایلول)×اعتدالِ خریفی×}

  ^{کنون که خور به ترازو رسید وآمد تیر}

                ^{شدند راست شب و روز چون ترازو و تیر.«معزی»}        

^{8*خورشید در  «عقرب»              =آبان(تشرین اوّل)}

^{9* خورشید در «قوس(کمان)»       =آذر(تشرین ثانی)}

^{ابرو و جبهت او راست چو شمس اندر قوس}

                            ^{کله و طلعت او راست چو مه در عقرب «انوری»}

^{زمستان:}

^{10*خورشید در «جَدی»،انقلاب        =دی (کانون ِاوّل)}     

^{11* خورشید در «دَلو»             =بهمن  (کانون ِآخر)}

^{چون یوسف ِِِسپهر ِچهارم ز چاه ِدلو}

                          ^{آمد به حوت در طلب ِچرخ، مشتری.«خاقانی»}

^{12*خورشید در «حوت»(ماهی)       =اسفند (شباط)}

^{یوسف رسته ز دلو ماند چو یونس به حوت}

                                ^{صبح دم از هیبتش حوت بیفکند ناب.«خاقانی»}

^{ماه های ِرومی (سریانی)}

^{بهار:ازار،نیسان،ایار.}

^{(ابرآذاری،درریزش باران،معروف است)}

^{تابستان:حزیران،تموز،آب.}

^{پاییز:ایلول،تشرین ِاوّل،تشرین ِثانی. زمستان:کانون ِاوّل،کانون ِآخر،شباط.}

^{این دوازده برج را به چهار نوع تقسیم کرده اند و به هر نوع، «مثلثه» گویند:}

^{برج ِآبی: عقرب،حوت و سرطان.}

^{برج ِآتشی: حمل ،اسد وقوس.}

^{برج ِبادی: جوزا،میزان و دلو.}

^{برج ِخاکی:ثور،سنبله و جدی.}

^{آبای ِعلوی(آبای ِسبعه)}

^{ماه(قمر):سفیدرنگ،دوشنبه به این سیاره منسوب است ،مرد ِدیّوث و قلتبان که جز ماهی یک بار مقارنه باخورشید به آن(حورشید)،اجازه می دهدبا دیگرکواکب باشد،منوّر به رنگ ِسفید(مستنیراز خورشیدِمؤنث)آشوباننده وبد حال کننده یِ دیوانگان و صرعیان ِادواریِ،باعث ِزکام و تولید ِ نمک،تر و مرطوب ها به آن منتسب، عامل ِجزر و مد ّ دریا،طلوع ِ آن در برج ِ آبی دلیل بر نزولِ ِ باران، نمّام ِ شب  وعشّاق،کوکب رسولان ،پیاده روا ن وایلچیان ،خسوفش به دست ِاژدهای ِفلکی که با آواز ِ طشت ِ مس آن را رها می کند.،رنگ ِرز وصباغ و مشّاطه گرِِسیب و گل ها، فرساینده ی ِ کتانِ،هاله ی ِ نورش(دیهیم و خرمن ِماه)،محاق(اجتماع یا اتصال=نزدک تر شدن وکاملا مقابل ِخورشید ،قرار گرفتن)قمر در ذنب ،علامت ِ نحوست و خسوف، سر سبزی}

^{2- تیر(عطارد): چهار شنبه به این سیاره منسوب است ،رصاصی و پیروزه گون،رب النوع ِکتابت و سخنوری(دبیر فلک)،زیر زهره،جوانی بر پر ِطاووس نشسته در دست ِراست مار و در دست چپ لوحی گرفته می خواند؛ یامردی بر کرسی نشسته و مصحف می خواند.}

^{3- ناهید(زهره): جمعه به این سیاره منسوب است ،سعد ِاصغر، رب النّوع ِخنیاگری،آواز و طرب و عشق ، درخشان ترین ستاره(ازهر)،داستان ِهاروت وماروت،زنی بدکار وفاحشه ،نقره ای و سفید.}

^{4- خورشید(شمس):زرین و زرد،یک شنبه به این سیاره منسوب است،زنِ ِماه،دچارِبیماریِ ِرمد(ورمِ ِحارِ دموی در ملتحمه)،منوّر به رنگ ِسرخ ،زرگر،جایگاه ِحضرت عیساوبیت المعمور،طلوع کننده ازآب(یا کوه)وغروب کننده درآب(یا کوه)،کوکب ِپادشاهان،مظهر ِقدرت،رفعت ،تکبّروعجب،قاهر به کم کردن سعادت ِکواکب نزدیک به خود،سوزاننده(احتراق)وپنهان کننده ی خمسه یِِ متحیره(زحل،مشتری،مریخ،زهره وعطارد)}

^{5- برجیس(مشتری،اورمزد):پنج شنبه به این روز منسوب است ، صندلی و قهوه ای،سعد ِ اکبر،ربّ النوع ِ سخن وری،خطابه ،علم ، خرد و داوری وقضا ،پنج شنبه به آن منسوب است، عاقله ی ِحوت}

^{6- بهرام(مریخ):سه شنبه به این روز منسوب است ،سرخ،خدای ِجنگ ودلاوری،سرخ رنگ،سه شنبه وآهن مربوط به این سیِاره(داغ کردن با آهن:آخر الدّوا الکیّ)،والی ِعقرب،نحس ِاصغر،}

^{7- کیوان(زحل): شنبه به این سیاره منسوب است،سیاه، این جهت به آن، غلام ِفلک معروف است ،نحس ِاکبر ، ،ستاره ی ِسردی،کند و بطی السیر،به دوری معروف، ،بر بام ِفلک وبنابر این پاسبان ِفلک،}

^پ)

^{در آفرینش ِجهان سه نظر است:}

^{1)نظر ِمذهبی:}

^{خداوند فرمود:«کن(بشو)؛فیکون ؛(پس همه چیز شد.) »}

^{و هو الذی خلق السموات و الارض فی ستّه ایّام(هود،8)}

^{2)نظر ِصوفیان:}

^{جهان، تجلّیِ ِخداوند است.}

^{3)نظر ِحکما:}

^{از تاثیرِ ِعقلِّ کلّی در نفس  ِکلّی،جهان به وجود آمد.}

^{ت )درتلفظِ «آه»، «الف»از آحاد است؛و«ه» علامتِ صفراست.}

^{در حلق بمانده صفر و آحاد؛یعنی،«آه» نهیب ِحسّاد.}

                                                 ^{تحفه العراقین،211}

 ^ث) 

 ^{آهن رااز«خماهن»(حجر الحدید=معدن سنگ) استخراج می کردند.در نظر ِقدما،آهن،دو نوع بوده است :1-فولاد (روهینا)2- نرم آهن (ریم آهن).سِکاهن(سرکه + آهن) رنگ سیاه است؛و برای ِ جلو گیری از زنگ زدگی،نیز دباغی و رنگ کردن ِچرم موردِاستفاده قرار می گرفت:}

^{این خماهن گون که چون ریم آهنم پالود و سوخت،}

         ^{شدسِکاهن پوشش از دودِ دل ِ دروای ِمن. خاقانی،321}

^ج)

^{می گویند:« علاجِ ِمرض ِِ«لقوه »آن است که آینه ا ی از مس می سازند و مقابل ِصورت ِمریض بدارند،تا صحّت یابد.»}

^{حاسد ز دولت ِتو گرفتارِآ ن مرض} 

                   ^{که ازمس کند برای ِ وی آهن گر. خاقانی،399}

 ^{چ)آیینه ی ِدق: آیینه ای که صورت ِبیننده را زرد و بی اندام نماید؛مثلِآیینه ی ِدق؛یعنی،شخص ِ، همیشه محزون ،عبوس و بسیاراندوه ناک.}

^ح)

^{بُرجاس: چوب ِ بلندی است که در ایام ِعید، چند کدو از طلا و نقره از آن می آویزند تا تیراندازانِ، تیر در کمان و سوار براسب چون به محاذی آن رسیدند، شست را گشاد دهند ؛تیر ِِهر شخص بر آن می خورد،آن کدوها را با اسب و خلعت به او می بخشیدند.}

^خ)

^{صدای ِهر حیوان، اسم دارد:}

^{نعیق =نعیب ،صدای ِکلاغ.}

^{صفیر= صدای ِبلبل.}

^{زفیر =صدای ِخر .}

^{نهیق =بانگ ِحمار.}

^{خـوار =بانگ ِبقر.}

^{نباح =بانگ ِسگ.}

^{طنین = بانگ ِمگس .}

^{عوا =بانگ ِسگ.}

^{ضباح = صدای ِروباه.}

^{عوعه = صدای ِشغال و گرگ.}

^{خریر =صدای ِآب.}

^{صریر =صدای ِقلم و در و تخت.}

^{حسیس = صدای ِآتش.}

^{هنریم =صدای ِرعد.}

^{خفیف =صدای ِدرخت از وزش ِباد و صدای ِپر مرغ در طیران.}

^{هجعجه = صدای ِآسیاب.}

^{خفق = صدای ِکفش ِپای.}

^{صلیل = صدای ِشمشیر.}

^{رتین = صدای ِکمان.}

^{صریف= صدای ِچرخ ِآب کش .}

^{دَوَی=صدای ِوزش ِباد وصدای ِزنبور ِعسل در کندوی}

^{د) ثلاثه ی ِغسّاله =صبوحی(صبحگاهان) نوشیدن ِسه پیاله ی ِشراب ؛پیاله ی ِاوّل برای ِ رفع ِ تشنگی ،پیاله ی ِ دوم ،گوارنده ی ِغذاو پیاله ی ِسوم ،باعث ِ خرّمی ِروح و روان.}

^{ساقی حدیث ِ سرو و گل و لاله می رود} 

                               ^{وین بحث ،با ثلاثه ی ِ غسّاله می رود. حافظ}

^ذ)

^{خطوط ِ هفتگانه ی ِ جام ِفلزی ِ شراب به ابتکار ِ جمشیداز بالا به پایین:جور،بغداد،بصره ،ازرق،ورشکر(یا اشک یاحظیره)،کاسه گر،فرودینه.}

^{ر) بنفشه:به سبب ِ نرمی و خمیدگی ساقه اش سر بر زانو و راکع، زود تر از همه ی ِ گل ها در اواخر ِ زمستان می دمد،از ترکیب ِ بنفشه و شکر(شربت ِ بنفشه)التیام بخش ِ سودا و درد ِ سینه.}

^{ز)اشاعره:}

^{معتقد به رؤیت خدا با چشمِ سر،قدیم بودن ِقرآن،تفاوت ِتقسیم ِعقل بین ِ مردم،فعّال ِ ما یشا بودن ِ خدا و این که اگر بخواهد کسی را از میخانه به بهشت و از مسجد به دوزخ می بردبنابر این تا آدمی زنده است تکلیفش روشن نیست و پس از مرگ روشن می شود.(دم ِ خاتمت)؛بدین ترتیب هر چه انسان مخلص تر،در خطر ِ بیشتری است ؛و خوفش از عاقبت ِ کارش بیشتر(المخلصون علی خطر عظیم. ،بی اعتباری عقل و ستایش ِعشق،گناه از الطاف ِ الهی است ؛زیراخلق کاره ای نیست.(مطالب ِپیش نوشته بر خلاف ِ نظر ِ«معتزله» است.)}

^ژ)

^{اسطقس:اصل ِکلمه،یونانی،به معنی ِماده و اصل ِهر چیزی و در فلسفه ی ِ اسلامی،عناصر ِ اربعه.}

^{س)اقانبم ِثلاثه(سه اقنوم) از نظر ِمسیحیان،وجود،علم وحیات؛نیزاب ،ابن وروح القدس .منشا این عقیده،از پلوتن ِیونانی که در ایران منجر به فلسفه ی ِ وحدت ِوجود شد.}

^ش)

^بادها:

^{باد ِ مشرق= صبا و قبول.}

^{بادِ مغرب = دبور.}

^{بادِ سمت ِچپ = شمال.}

^{باد ِسمت ِ راست = جنوب.}

^{هر باد وزنده از میان ِمهبّ بادهای ِبالا = نکبا.}

^ص) 

^{هشت بهشت:}

^{1-خلد 2- دار السّلام 3- دارالقرار 4- جنت ِ«عدن»(اقامت کردن) 5-جنت الماوا 6-جنت النّعیم 7-علّیین 8- فردوس.}

^ض)

^{هفت دوزخ:جهنم(جای ِ مسلمانانی که با گناه و بی توبه مرده اند. و بعد از تنبیه خلاص خواهند شد.)،سعیر(جای ِ یهودیان)،جهیم(مکان نصاری)،لظی(محل ِصابیون)،حطم(جای ِ مجوس)،هاویه(جای ِ مشرکین)،سقر(جای ِ منافقین)}

^ط)

^{هفت مرحله ی ِ سیر و سلوک:}

^{1- طلب 2- عشق 3-معرفت4- استغنا5- توحید 6-حیرت 7- فقر و فنا.}

^ظ)

^{هفت قلم آرایش: 1- حنا 2- وسمه 3- سرخاب 4- سفیداب 5- زرک 6- غالیه 7- سرمه}

^{هفت زیور:}

^{ا-گوش واره2- گلوبند 3- سینه ریز 4- انگشتری 5- دست بند(دست آورنجن و دستینه) 6- کمر بند(یا یاره= بازو بند) 7- خلخال(یا سربند = سرین)}

^{هفت مردان:گاهی منظور اصحاب ِکهف،گاهی هم هفت طبقه ی ِاخیار:}

^{1-قطب2- غوث3- امامان4- اوتاد5- ابدال6- نجبا 7-نقبا}

^ع)

^{به یاسین افتادن:به دلیل ِ این که سوره ی یاسین را بر سر محتضر می خوانده اند ،کنایه از به حال احتضار و مرگ رسیدن، دشوار شدن کار  و از چاره گذشتن ِکار.}

^{پالکانه:}

^{ایوان و بام ِ بلند ،در ِمشبّک ِ کوچک در دیوار که پنهانی از آن به بیرون نگرند.}

^غ)

^{پایزه:مدال و لوحی منقش به مثلا سر ِ شیر.}

^{پتر: صفحه و قطعه ای فلزی منقّش به اسما و طلسمات}

^ف)

^{هر روز ِهفته به سیاره ای منسوب است:}

^{شنبه به زحل/یک شنبه به آفتاب/ دوشنبه به ماه/ سه شنبه به مریخ/ چهار شنبه به عطار د/ پنج شنبه به مشتری/ جمعه به زهره.}

^{زحل والی شنبه است ای نگار  مرا این چنین روز بی می مدار.}

^{یک شنبه است و دارد نسبت به آفتاب  بر روی آفتاب به من ده می پر آب.}

^{دوشنبه است که داردمزاج ِماه ای ماه  چو ماه مجلس بفروز و جام باده بخواه.}

^{سه شنبه به مریخ داردنسب چرا باده ندهی مرا ای عجب.}

^{چهار شنبه بتا نوبت عطارد راست نشاط باید کرد و نبید باید خواست.}

^{باشد ابروی و موی و خوی تو خوب پنج شنبه است به مشتری منسوب.}

^{آدینه،مزاج زهره دارد    چون آمد، لهو و شادی آرد. «مسعود سعد/دیوان668»}

^{آتش ِپاسی:تبخال،نیز کنایه از آتشکده ی ِفارس و قدرت و تاثیر ِ زبان ِ فارسی.}

^{ق )}

^{شش  حیوانِ خلق السّاعه،که از رحم به وجود نیامده اند:1)آدم 2)حوا 3)ناقه ی ِصالح4)کبش ِ ابراهیم 5)عصای ِ موسی 6)مرغ ِعیسی}

^{حریص:موش و خوک}

^{دهلیز:سراپرده و خیمه ی ِبزرگ ِسلطنتی}

^{رش:فرشته ی ِ دادگستری و روز ِهجدهم از هر ماه ِ شمسی}

^{رنگ:رنگ ‌ِخام(رنگی که حرار ت نداده اند ،رنگ پس می دادبر خلاف ِ رنگ ِپخته.}

^{رنگ :یکی از معانی  ِ رنگ،خرقه است.}

^{شفشاهنگ: وسیله ی آهنی مفتول کردن ِطلاونقره.}

^{زریر :زردچوبه(عصفر)که با آن جامه رنگ می کردند.}

^{چوب :}

 ^{آبنوس:سیاه رنگ،مشبه به تاریکی و سیاهی،از آب سنگین تر است.}

 ^{عود :بر آتش نهند تا بویش در آید.}

^{چنار:پس از هزار سال از سینه ی آن ،آتشی بیرون می جهد.}

^{درخت موسی:نور تجلی خداوندی بر درختی افتاد چنان که از درخت ندا رسید:«انّی  انا الله»}

^{هفت طبقه ی ِزمین:}

^{1- اودیعا 2- نسبطا 3- مصحا 4- عریبا 5- ماسکه}

^{6-اولیا 7 – ثری(سجّین،جای ِ  دوزخیان و ابلیس)}

 

ادامه نوشته

گمانه

      در شاه نامه، افرادی به دنبال تامین منافع شخصی و گروهی ،اجتماع کرده ،تبلیغ می کنند که چون فلانی برخوردار از خردمندی، نژادگی، گوهرمندی وهنرمندی است سزاوار پادشاهی است و تنها با به قدرت رساندن فرد مورد نظرشان، در آن سرزمین، شادی، آبادی، آزادی و رادی تبلور می یابد اما سهل است پس از به قدرت رسیدنشان کمتر نشانه ای از آن همه پیدا آمده است در عوض اندوه، خرابی، بردگی وخساست بنیاد می گیرد.

    رستم هنرمندي را اصل دانسته،بودِ آن رادال بر گوهرمندي و خردمندي و موجب آرامش رواني مي داند:

خطاب به گودرز:

هنر بهتر از گوهر نام دار   هنرمند را گوهر آيد به كار

تو را با هنر گوهر است و خرد   روانت همي از تو رامش برد.

                                                               ج3، ص128

اما گودرز با اين نظر رستم موافق نيست.او معتقد است كه هنر و خرد در فردي تند مزاج كارايي ندارد:

هنر با خرد در دل مرد تند      چو تيغي كه گردد ز زنگار كند.

                                                           ج4،ص47

پاسخی کوتاه

در« شاه نامه»،هر كرداري به پشتوانه ي ِ انديشه اي، از نرم ابزار ِ خرد ،شكل مي گيرد؛اين انديشه ، از كلّي ترين پديدارها تا جزيي ترينشان ، در انقباض و انبساط است وچه بسا، پسندها وناپسندها يِ ِاجتماعي ِناسازي را عرفي كرده است؛ مي بينيم كه از انديشه يِ تك قطبي اداره كردن ِ جهان تا پنبه ي ِ آن فكر را زدن، حاكمي، محكوم و فرمان بري ،فرمان فرما مي گردد.از انديشه ي ِ «چون كه با بد ،بد كني پس فرق چيست»؟ تا «هر بدي را با بدي پاسخ دهيد» دوستان و دشمنان ،تغيير مي كنند.اين تغيير،تصحيح ،نقض ، وتكميل پذري ،خاصّه ي ِ ذاتي انديشه است.امّا دردمندي ِبشرِ شاه نامه از آن جاست كه ناچار شده آن ها را قطعي تلقّي كند وتلاشش براي ريختن ِ طرحي نو ،نيز با عقوبت رو به رو گردد.

«این تجربه مداری و تغییر دیالکتیک، اتفاقا ویژگی یک جامعه رو به رشد است و نقطه مقابل ایدئولوژی زدگی و استبداد فکری است که آزادی تجربه و افقهای جدید را کور می کند. معمولا مبنای ایدئولوژی، فلسفه های ذهنی و مدینه های فاضلۀ اساطیری است که غالبا تنها یک برداشت از جهان را بر می تابد، در حالی که جامعه بدون ایدئولوژی حاکم و تمامیت خواه، راه را برای انواع تجارب باز می گذارد و بهترین عمل را آن می داند که واصل به بهترین نتیجه باشد.»
.

پرسش

      با توجه به «شاه نامه» آیا در ایرانیان نیز مانند هندیان وجه کاربردی و عملی «خرد» بیشتر مطرح بوده، یعنی خردی که به پیشرفت می انجامد، یا وجه انتزاعی و فلسفی چربش داشته؟

مشکلی نیست که آسان نشود مرد باید که هراسان نشود.

كسي مشكلي برد پيش ِ«علي»(ع)  مگر مشكلش را كند منجلي.

امير ِعدو بند ِكشور گشاي،           جوابش بگفت از سر ِعلم و راي.

شنيدم كه شخصي در آن انجمن،     بگفتا :«چنين نيست يا با الحسن!»

نرنجيد از او حيدر ِنام جوي.         بگفت:« ار تو داني از اين به بگوي.»

بگفت آن چه دانست و بايسته گفت؛  به گِل چشمه ي ِخور نشايد نهفت!

پسنديد از او شاه ِمردان ،جواب؛      كه من بر خطا بودم؛او بر صواب.

به ازما، سخن گوي ِ دانا،يكي است؛   كه بالاترازعلم ِاو،علم نيست.

                                                           (ص:272بوستان ِسعدي)

                                      ***

     انسان ِموحّد،جز در برابر ِخدا،نيايش،نخواهد كرد؛جز در برابر ِ او ،كرنش نخواهد نمود؛جز او را ستايش نمي كند؛جز از او و خشم ِاو نمي هراسد؛بت پرستي مذهبي نمي كند :«علماي ِ مذهبي وزهّادشان را به جز خدا ارباب ِخويش گرفتند.»(سوره ي ِ توبه ،آيه ي31)،( اسلام شناسي ،علي شريعتي؛97)

دیدگاهی از نیما

      «ما در عهد توسعه و تكامل هستيم. نه پارازيت و خوش گذران بودن مثل خيام، نه مداح بودن مثل عنصري و نه مبلّغ اخلاق بودن مثل سعدي و نه مثل ديگران صوفي بودن را بايد درخواست كرد.»

                                                                                           «نامه­هاي نيما يوشيج»

 

نتایجی از رستمانه 2

        پس مي توان از طريق ِتغيير ِحالات ِجسمي وتمركز ِفكري ،بر زندگي ِخود مسلّط شد.تمركز ،عبارت است از تصوّر ِ ما از زاويه وبخشي ازيك واقعيّت؛مثل ِنقطه ي ِتمركز ِيك دوربين ِعكاسي ،كه عدسي ِ آن تنها يك تصوير ويك زاويه از چيزي را كه مورد ِتوجّه قرارگرفته ،نشان مي دهد.با تغيير ِ نقطه يِ تمركز،مي توانيد تصوير ِديگري از واقعيّت برداريد؛تا به احساسِ تازه اي دست يابيد.به هر حال،هر يك از ما،در چهره ي ِ ديگران ،تصويري را كه در دل ِخود دارد ،مي بيند.بايد دانست : به هر طرف كه توجّه كنيد ؛به همان سو مي رويد.امّا بدانيد كه غالبا فاصله اي بين ِتغيير ِمركز ِِتوجّه و تغيير ِحالت ِجسم وتغيير ِ مسيرِ زندگي، وجود دارد. در ضمن بايد اين الگوي ِ مثبت ِجديد ،شرطي شود تا تداعي ِعصبي ِكافي،در ما ايجاد گردد. بهترين روش ،براي ِكنترل ِ مركز ِ توجّه، طرح ِ پرسش هايي از قبيل ِ :«چه گونه مي توانم اين كار را تا پايان اجرا كنم ؟»است.پاسخ به اين پرسش، ضمن ِ افزايش توان،ساده ترين روش ِ تغيير ِاحساس،نسبت به امور واشيا ،ودر نتيجه تغيير ِ مسير ِ زندگي است.

          درك ِ ما از جهان از طريق ِحواس ِپنجگانه صورت مي گيرد. غلبه يِ هر يك از قواي ِ پنجگانه يِ بصري ، سمعي ، ِلمسي ،بويايي،وچشايي در افراد،متفاوت است . تغيير ِكيفيّت هاي ِفرعي اين قوا ،از قبيل ِرنگ ،اندازه ،فاصله وميزان ِ حركت وشدّت و ضعفِ آن ها، برنوع ِاحساس ِما از شادي ، يأس و...اثر مي گذارد .در واقع،توانايي ِما در تغيير ِنحوه يِ احساس،بستگي به توانايي ِما در تغيير ِاين كيفيّت هاي ِفرعي دارد.

        تعبير وتفسير ازوقايع،احساسات و عواطف رابه وجود مي آورد.هر تفسير وتعبيري،در واقع ، پاسخي است ،كه در برابرِ پرسشي مطرح مي گردد ؛ما با تغيير ِ نوع ِ پرسش هاي ِ عادتي ِخود(تفكر و ارزيابي) آگاهانه،به تعبيرها وتفسيرهاي ِجديد و مثبت ودر نتيجه احساسات و عواطف ِ خوشايند مي رسيم.

        پرسش هاي ِ عالي ونيرو بخش ،سبب ِ تغيير ِ جهت ِتوجّه ،ودر نتيجه، دگرگوني ِاحساس ِ ما،مي گردد ؛و مثل ِاشعه ي ِ ليزر،با حذف ِاطّلاعاتِ نامربوط به پرسش، توجّه ما را، متمركز مي سازد. در ضمن ، منابع ، روش ها و راه حل هاي ِ تازه اي را براي ِ تغيير، در اختيارمان، مي گذاردتا سرانجام ،دست به عمل وپيشرفت بزنيم.

نمونه ي ِپرسش های ِ عالي:

*چه چيزي سبب ِخوشبختي،شور وهيجان،افتخار،لذّت،تعهّد،دوستي ومحبّت ِمن ،است؟

*امروز چه چيزهايي را بخشيده يا به ديگران،آموخته ام ؟ تا چه اندازه به كيفيّت ِ زندگي ِ خود افزوده وچه گونه دستاوردهاي امروز را، سرمايه ي ِزندگي ِ فرداي ِخود، كنم؟

*امروز چه چيزي ياد گرفته ام؟ اين كار چه حسني دارد؟ چه گونه مي توانم از وضع ِ موجود استفاده كنم؟

 

خیام3

      

       حكمتِ اين حكيم،حكمت ِ ناداني است كه آن را نصيبه ي ِازلي مي داند، و آزموده كه معرفت ِاولين وآخرين،معرفت به جهل ِ خود وهمه ي ِآفريدگان است:

«كس عقده ي ِاسرار ِازل را نگشاد، كس يك قدم از نهاد بيرون ننهاد.

چون مي نگرم ز مبتدي تا استاد،  جهل است به دست ِ هر كه از مادر زاد.»

                                        ***

«آنان كه محيط ِ فضل و آداب شدند، درجمع ِكمال ،شمع ِاصحاب شدند،

ره زين شب ِ تاريك نبردند به روز؛   گفتند فسانه اي و در خواب شدند.»

      «ابن ِ يمين ِفريومدي»درقطعه اي، چهارمرحله ازانواع ِِدانايي را معيّن كرده است:عالي ترين ِآن،درك ِاين حقيقت است كه به حدّ وسع ِ بشريِ خود ،آن چه ميسّر بوده، بدانيي؛مي داني و از دانش ِخود آگاهي. داني ترين مراتب، مجذور ِ ناداني است؛يعني، اين كه نداني امّا بپنداري كه دانسته اي؛كه همان «جهل ِ مركّب» است. در بين ِ اين دو، دانستن وازدانايي ِخود خبر نداشتن ؛ وندانستن و از ناداني خود،اطّلاع داشتن است. خيام در اين مراحل،از سويي در جايگاه ِ نخست است واز سوي ِ ديگر دست يافته به معرفت ِ ناداني است.

     اگر مدعيان ِدانايي به ناداني ِخود،اقرار مي كردند ،ستيزه از ميان ِ آدميان ،برمي خاست.نظامي در پاسخ به چراييِ جست وجوي «سيّاحان ِ افلاك» مي گويد :

«همه هستند سرگردان چو پرگار، پديد آرنده يِ خود را طلب كار.»

      عطار نيز  بر ناداني ِخود اعتراف كرده است؛حتّا مدّعيان ِدانايي رابي خبر مي داند:

«خاك بر فرقم اگر يك ذر ّه دارم آگهي 

                        تاكجا است آن جاكه من،سرگشته دل،آن جا شدم.»

«عطّار اگر چه نعر ي ِ عشقِ تو مي زند،

                               هستند جمله نعره زنان از تو بي خبر.»

     خيام معتقد است كه عقول ِ فلكي نيز محكوم به ناداني اند؛ونشانه ي خردمنديشان را سرگردانيشان مي داند:

«اجرام كه ساكنان ِاين ايوانند،  اسباب ِتردّد ِخردمندانند.

هان! تا سرِ رشته يِ خرد گم نكني، كه آنان كه مدبّرند،سرگردانند.»

 علاوه بر نجم ِرازی،خود شيفته اي به نام ِ«شمس ِ تبريزي» از زبان صوفی ای ابراهیم نام، خيام را به علّت ِ اين كه سرگردان است، گمراه می داند.

خیام2

       

       اصحاب ِ وحدت مي دانند كه خدا،مولاي ِ همگان ، بيش از هر مولایی آزادی بخشِ بندگان است؛پس چگونه بنده، حقّ ِ پرسيدن از  مولاي ِ خود را  ندارد؟ چه طور موسي،پيامبر ِ الوالعزم، مي تواند دغدغه هاي ِ خود را در مورد ِنقش هاي ِ كژمژ ِ آفرينش با خدا در ميان  بگذارد:

« نقش  ِكژمژ ديدم اندر آب و گل، چون ملايك اعتراضي كرد دل،

 كه چه مقصود است نقشي ساختن ،و اندر او، تخم ِ فساد انداختن!؟

 آتش ِ ظلم و فساد افروختن ،     مسجد و سجده كنان را سوختن!»

آن وقت ،خيام حقّ ِ دم زدن ندارد!؟خدايي كه پس از خلق ِآدم به فرشتگان،حقّ ِاعتراض داده است ؛و به جاي ِ ناسزا گويي تنها به اين فرموده :«انّي اعلم ما لا تعلمون.» بسنده كرده است!

      به باور ِنظامي، اصلا جهان آفرين ،جهان را معمّا گونه آفريده است؛ معمّايي كه كسي به گشايش راز و رمز ِ آن،نمي تواند برسد.

«چنان كرد آفرينش را به آغاز كه پي بردن نداند كس بدان راز.

چنانش در نورد آرد سرانجام كه نتواند زند فكرت در او گام!»

    خيام، معترف به عجزِانسان دردرك ِحقيقت ِ بودي عالم  ومصرّ به برخوردارشدن از واقعيّت ِ نمودي ِ آن است.؛مي داند كه نمي داندو هر كس را كه به ناداني مقرّ نيست مي نكوهد:

«اسرار ِ ازل را نه تو داني ونه من،       وين خطّ ِ مقرمط نه تو خواني ونه من.

هست از پس پرده گفت وگوي ِمن و تو،   چون پرده بر افتد نه تو ماني و نه من.»

     او مي داند كه نمي توان،«جان» را شناخت؛وبايد به دانش ِشگفت ِ پنهان در سرشت ِ جهان:«ماده، انرژي ،حيات ،روان و فرا تر از اين ها ، ايمان آورد و در همان حال ننگ ِ جهولي را در پذيرفت؛به قولِ «عطّار» :

«مي پنداري كه جان،تواني ديدن!   اسرار ِهمه جهان تواني ديدن!

هر گاه كه بينش ِ تو گردد به كمال: كوريّ خود ،آن زمان تواني ديدن!»

خیام 1

  گروه هاو فرقه هاي بسياري«خيام»را چون «مولوي»و«حافظ»،از خود مي دانند.امّا او،از پاك باخته ترين و آزادترين انديشمندان ِ جهان است كه در هيچ يك ازاين گروه ها، جاي نمي گيرد.شگفتا ! او در روزگاي كه «خوني ِدين باره ي سلجوقي»، برآدم هاي ِ نادان، حكم مي راند،با آسايشي نسبي،زندگي مي كند:

«گاوي است در آسمان و نامش پروين؛   يك گاو ِ دگر،نهفته درزيرِزمين.

چشم ِخردت باز كن از روي ِيقين؛     زيروزبَر دوگاو، مشتي خر بين!»

     هرچند خيام، روان ديس ِمعرفت است و ازهمه ي ِهم روزگارانش،بيشتر مي داند؛ برناداني ِخود،گواهي مي دهد.امّا چه بسا،ظاهربينانيِ دانا نما چون «نجم ِرازي»،پرسش هاي ِ او را حتّا، سال ها پس ازمردن و در محاسبه ي ِ كرام الكاتبين به سر بردنش،برنمي تابند و سرگشتگي و نابينايي باطني ِ خود را در آيينه ي وجود ِخيام  مي بينند:«يكي از فضلا...وآن عمر ِ خيام است از غايت ِ حيرت در تيه ِ ضلالت،او را جنس ُ اين بيت ها  مي بايد گفت و اظهار ِ نابينايي كرد»:

«در دايره اي ِكه آمدن و رفتن ِ ماست،   اورا نه بدايت نه نهايت پيداست.

كس مي نزند دمي در اين معني راست كاين آمدن از كجا و رفتن به كجاست!»

                                           ***

«دارنده چو تركيب ِ بدايع آراست، باز از چه قبل،فكندش اندر كم و كاست؟               

  گر زشت آمد پس اين صور،عيبِ كه راست؛ ورخوب آمد،خرابي از بهر ِچراست؟»

 

نتايجي از مقاله ي ِ «رستمانه»(1)

 

      شكست ها وناكامي ها، پايه ي ِ زندگي است وموجب رسيدن انسان به سطحي تازه از زندگي  می گردد.تصميم بگيريد كه به كمتر از آن چه مي توانيد باشيد قناعت نكنيد. تمركز قوا بر يك جنبه از زندگي قدرت عظيمي را در اختيار تان قرار مي دهد. بفهميد انگيزه تان از كار ورفتارتان چيست.

       من اعتقاد دارم آفريدگار ِ ما،ما را دوست داردوهر يك از ما را به صورت ِموجودي  بي همتا آفريده،ليكن امكانات و فرصت هايي مساوي به ما عطا كرده تا از حدّ اكثر مواهب ِ زندگي بهره مند شويم. تصميم بگيريد به طريقي زندگيتان را سرمايه گذاري كنيد تا سال ها پس از مرگ،آن راه،زنده بماند.

        براي ِ نترسيدن از تغيير،و پايدار ساختن آن ،معيارهاي ِ خود را بالا ببريد؛ تمام چيزهايي كه از اين پس نخوايد پذيرفت وتحمّل نخواهيد كردو همه ي ِ آرزوهايتان را بنويسيد.(ترقّي استانداردها  ومعيارها )تغيير در جهان با تغيير در خود آغاز مي شود.تغيير نظام ِاعتقادي، هسته ي ِ مركزي ِ هر تغيير ِپايداري در زندگي است. احساس ِ اطمينان (ايمان) نيروي است كه در پشت ِهر موفقيت ِتاريخي نهفته است؛پس عقايد ِزيان آور را تغيير دهيدو با الگو قرار دادنِ كسي كه پيش از اين به نتايج ِ دل خواه ِ شما رسيده است، فعّال تر و با صرف ِ وقت ِ كم تر،شيوه ي ِ كار را دقيق تر و بهتر تنظيم كنيد و شكل ِ آن را تغيير دهيد.     

      بر احساسات ِ خود مسلّط شويد. تغييرِ نحوه ي ِ احساس ،موجب ِعملي در انسان مي شود. بعضي احساسات، شما را تضعيف يا تقويت مي كنند.

 

 

 

ادامه نوشته

گزارشی از تیره های باستانی ایران

      در «اوستا»،«ايران ويچ» جاي سردي بوده است .غارت گران «آشوري» در فصل برداشت محصول، به روستا هاي آن جا حمله مي كردند. روستاييان بي دفاع هم مقداري از دارايي و فراورده هايشان را در ماه هايي از سال  در روستا به جا مي گذاشتند وخود به كوه ها پناه مي بردند. تا پس از غارت دوباره برگردند. كوچندگان «آريايي ِ» ماهر در سواركاري نيزچون بايد از گله هاي خود نگهباني مي كردند متحمّل آسيب هاي سختي مي شدند وسران «پارسي» و«مادي» آن ها در بند مي افتادند.سرما و يورش ها سبب كوچ مادها به مناطقي ميا ن«هگمتانه»(جاي گرد آمدن=همدان امروزي) و «تبريز» وپارسي به  به «مازندران» تا «قفقاز»(جنوب باختري درياچه ي« اردلان=ايران مقدّس»)شد.

       سرانجام تيره هاي به جان آمده ي ايران دريافتند كه براي زندگي آرام وصلح آميز بايد نيرومند بود؛ بنابراين  به فكر ايجاد تمركز افتادند. نخستين گردهمايي سران تيره هاي ماد درشهر ِهگمتانه ديا اكو را براي پادشاهي انتخاب كرد. پس از او«هووخشتر» با شكستِ آشوريان ،پايه هايِ تمدن ِ بزرگ ايران را گذاشت.

 

ادامه نوشته

« زاينده رود بي آّب»

    « زاينده رود بي آّب»

  ما در کشور خود با دو نوع تاریخ روبرويیم. تاریخ ناظر به خاک و تاریخ ناظر به قوم. ناظر به خاک آن است که اقوامی از چند هزار سال پیش در سرزمینی که بعد «ایران» نام گرفت ساکن بوده اند که «بومی» ها خوانده می شوند.

      ناظر به قوم، از زمانی آغاز می شود که آریايی ها به این سرزمین روی آوردند، و با بومیان درآمیختند. چندی بعد نخستین سلسلۀ منسجم به نام «ماد» تشکیل گردید و این حدود هفتصد سال پیش از میلاد بود.

از آن زمان به این سو ما با نوعی ادامه ي تاریخی روبرويیم که تحت سه عامل شکل گرفته است:

1-    جغرافیا؛ یعنی موقعیّت مکانی این کشور. مهم ترین عاملی که ماهیّت ایرانی را رقم زده است، جغرافیای اوست: حایل میان شرق و غرب.

2-    تاریخ؛یعنی حوادثی که بر سر ایران گذشته و آن هم تا حدّ زیادی تأثیر گرفته از جغرافیا بوده است.

3-    اقلیم؛ یعنی آب و هوا که گرایش به کم بارانی دارد.

        ایران از آغاز تکوین خود، دو خصوصیّت به هم زد: یکی آن که دفاع گر شد. از آنجا که در معرض هجوم قرار داشت، می بایست همواره آماده ي دفاع جدّی باشد. دوم آن که به علّت موقعیّت جغرافیايی خود تمدّنش تلفیقی گشت؛یعنی در معرض داد و ستد فرهنگی قرار گرفت. در دوران بعد از اسلام، ایرانی ارزش های اسلامی و ایرانی را در کنار هم نشاند. این است که تشیّع در میان شاخه های اسلام، از همه بیشتر رنگ ایرانی دارد و عرفان که بدنه ي دیگری از تفکّر دینی است، در ایران بیشتر از هر نقطه ی دیگر جا خوش کرده است.

       از بنی امیّه به بعد میان وعده ی دین و حقیقت دین فاصله افتاده بود. حتّا شیوع فساد و ظلم به نام دین تمام می شد و دنیاداری محور بود. به همین سبب ادبیّات فارسی سرشار است از شکایت از ریا و دورنگی، و «حافظ» شیرازی سرحلقه ي این شکایت گران است که با لحنی نگران می گوید:« آتش زهد و ریا خرمن دین خواهد سوخت.»اگر ایرانی در دوران بعد از اسلام آن همه به جانب شعر رانده شده است، علّت اصلیش ناهمواری زندگی و نابکاری حکومتگران بوده است. مردم امیدوار بودند که از طریق کلام موزون، آسمان را به چاره جويی فرا خوانند.

      از آ ن جا که جامعه بی حساب و ناامن بوده، آن همه مبالغه و تملّق و ستایش قدرت، در ادب فارسی راه یافته، و به محاوره ي روزمرّه ي مردم هم سرایت کرده است. از صد سال پیش به این سو، یک عامل سوّمی هم اضافه شده است و آن تجدّد غربی است که به همراه صنعت وارد ایران شد. مشروطه نیز یک نهاد اروپايی بود که از این طریق خواستند نظام خودکامه ي شاهی را مهار کنند.

     بدین گونه سه عنصر در کنار هم قرار گرفتند. ارزش هاي اسلامي، ایراني و تجدّد. این جاست که موضوع شناخت مطرح می شود و این سؤال پیش می آید که ایرانی کیست؟ چه دارد و چه ندارد، و چه می خواهد؟

ادامه نوشته

بث الشکوا

هر دم دردی از پی دردی ای سال!

با این تن ناتوان چه کردی ای سال؟

رفتی و گذشتن تو یک عمر گذشت

صد سال سیاه برنگردی ای سال!

تمت کلام...

دکتر «اسدي»؛در خرمن كائنات كرديم نگاه، يك دانه محبت است و باقي همه كاه! اما ؛

چه غم داري؟حيات ِدل،زِ دم نيست؛     كه دل در حلقه يِ بود وعدم نيست .

 مخور اي كم نظير انديشه يِ مرگ   اگر دم رفت، دل باقي است؛غم نيست. «اقبال»

                                                ***

گفتند: «شام تيره‌ي محنت به سر شود، خورشيد بخت ما ز افق جلوه‌گر شود.»

گفتند: «پنجه‌هاي لطيف نسيم صبح اندر حريم خلوت گل پرده در شود.»

گفتند: «هست خضري و او رهنماي ماست،  ما را به كوي عشق و وفا راهبر شود.»

گفتند: «بي‌گمان بت چوبين زور و زر   از شعله‌هاي آه كسان شعله‌ور شود.»

گفتند و گفته‌ها همه رنگِ فريب داشت    شاخ فريب و حيله كجا بارور شود؟

                                                                                  «سيمين بهبهاني»

 

آیا فردوسی غریب افتاده است؟

 

...  چه بپذیریم و چه نپذیریم. چه به آن آگاه باشیم و چه نباشیم، شاهنامه با نام ایران و موجودیّت ایران گره خورده است. بشماریم ببینیم کلمۀ ایران چند بار در شاهنامه آمده و واجد چه ارجی بوده که کسانی آماده بوده اند تا در راه دفاع از آن، از جان خود بگذرند. مفهوم ایران تنها در پهنه­ای از خاک نبوده، بلکه در آن نیز بوده است که شرف انسانی از اعتبار نیفتد. باید روح شاهنامه که مبشّر پیروزی نیکی بر بدی است، زنده بماند و از آن سرمشق گرفته شود. نبرد میان نیکی و بدی از قدیم ترین زمان مهم ترین دل مشغولی بشر بوده است، و امروز گویا بیشتر از همیشه چنین باشد، و گمان کنم که هیچ کتابی در جهان بهتر از شاهنامه آن را در خود بازتاب نداده است، وظیفۀ انسان پیروز کردن نیکی بر بدی است.

                                                                                      دكتر« اسلامي ندوشن»

فردوسی،نظامی و مولوی

     از نگاهيِِ بسيار فراخ، گونه‌هاي سخن پارسي را در سه دسته بخش مي‌كنم؛ يك رزم‌نامه‌سرايي كه برترين چهره‌ي آن، «فردوسي» است. دو ديگر بزم‌نامه‌سرايي است كه چهره‌ي برجسته و نام دارِ آن، «نظامي» است. سه ديگر رازنامه‌سرايي يا ادب‌ِ نهان‌گرايانه كه برترين و نام دارترين سراينده در اين گونه‌ي ادب پارسي، «مولانا» ست.

      مولانا به پرسش‌هايي پاسخ مي‌دهد كه پرسش‌هايي فراگيرند؛هر انساني در درازناي زندگيِ خود به پاره‌اي از اين پرسش‌ها مي‌رسد و پاسخ ِ آن را مي‌جويد و هنگامي كه اين پاسخ را در سروده‌هاي مولانا مي‌يابد، به آرامش مي‌رسد.

     انديشه‌هاي مولانا هم‌ مرزِ زمان را در هم مي‌شكند و هم مرزِ مكان را؛ از آن‌جاست كه اين انديشه‌ها بازتابي جهاني يافته است.                                                       دكتر«مير جلال الدين كزازي»

 

  

    .

    

ادامه نوشته